HORASAN’dan Günümüze ŞARKEVLİLER

16.Yüz yılın sonlarına doğru Horasan’dan Anadolu’ya büyük bir göç meydana gelir. Bu göç Horasan’da yaşayan ve geçimlerini hayvancıkla sağlayan Türkmenlerin göçüdür. Kaynaklar göçün sebebinin o zamanlar bölgede yaşanan aşırı kuraklık ve vergiler olduğunu göstermektedir.  

Çıktık Horasandan sökün eyledik

Düşürdüler bizi tozlu yollara

Omuzlarda parlıyor uzun şilfeler

Aşırdılar bizi karlı dağlara

Dedemoğlu başta olmak üzere o zamanda yaşamış birçok iskân ozanın söylemiş olduğu iskân türkülerini incelediğimizde: Bu topluluğun önderinin Feriz(Firuz) Bey olduğunu, nüfus olarak 84000 haneden meydana geldiğini görüyoruz. Her hanede 4 birey olduğunu varsaydığımızda 84.000x4=336.000 kişiden meydana gelen bu topluluğun, o zaman için nüfusu 3.000.000 civarında olan Osmanlı Devleti ile kıyaslarsak azımsanmayacak bir kalabalık olduğu gözümüze çarpıyor.

Bölük bölük oldu yüklendi göçler

Atlandı ihtiyarlar yayandı geçler

Başımıza geldi gördüğüm düşler

Düşürdüler bizi karlı gurbet ellere

Feriz(Firuz) Bey önderliğinde Horasan’dan Anadolu’ya göç eden ve 84000 haneden meydana gelen Türkmen toplumu ilk önce Yozgat civarına yerleşir. Aslında bu coğrafya, göçe katılan Türkmenler için çok güzel bir yerdir; çünkü bu bölge gerek serin yaylalarıyla gerek doğal güzellikleriyle hayvancılıkla geçimini sürdüren her toplumun yaşamayı arzu ettiği yerdir. Türkmenler bu bölgede sakin bir hayat yaşayarak hayvancılıkla uğraşmaya devam ederler.

 Ancak Türkmenlerin Yozgat civarında sakin bir hayat sürmeleri pek fazla sürmez. O zamanda bölgenin hâkimi olan Osmanlı Devleti 21 Ocak 1691 tarihinde çıkartmış olduğu “İskân Ferman Namesi” adı altında Türkmenlere karşı bir “Sürgün Politikası ”izler. Bu ferman gereği Yozgat civarında yaşayan Türkmenlerin Colap’a iskânı başlar. Bu birr nevi sürgündür.

Gahi konduk gahi göçtük yollardan

Bilip bilmediğim yaban ellerden

Daz çöllerden ıssız dağlardan

Bizden de nam kalsın ellere

Dedemoğlu derki aşkın bağından

Aşırdılar bizi Yozgat dağından

Anadolu Sivas şehri sağından

Göçtüğümüz de destan olsun dillere

 Colap, (Şanlıurfa’nın Akçakale ilçesi’nin güneyinden başlayarak ve Suriye Devleti’nin Rakka ilinin kuzeyine kadar olan bölgedir).

Oradan da geçirdi sürdü Colaba

Seksen dört bin hane gelmez hesaba

Deve,koyun çok, insan kalaba

Susuz hayvan inileşir çöllerde

Artık onlar için güzel günler sona ermiş, Yozgat’tan Colap’a yıllar sürecek çileli bir sürgün dönemi başlamıştır. Olumsuz hava şartlarına rağmen o zamanın şartlarında gerçekleşen sürgünde Türkmenler binbir türlü eziyet çekmiş,yerinden yurdundan edilmiş, serin yaylalardan; kavurucu sıcakların olduğu verimsiz arazilerden oluşan Colap’a sürgün edilmişlerdir. Bu acı tabloyu türkülerle ağıtlarla dile dökmüşler; çekilen cefayı iskan türküleri ile okumuşlardır.

Türkmenler Colap’a geldiklerinde Belih suyununun her iki tarafına yerleşirler. Doğu(Şark) tarafına yerleşenlere Şarkevi Türkmenleri adı verilir. Yerleşimde, Belih suyu üzerine hayvanları sulamak için 28 adet bent kurulur. Baş bent Feriz Bey’in olmak üzere oymak oymak yerleşim yapılır ve bu yerleşimi Dedemoğlu şu iskân türküsünde anlatır.

Toplandık aşiret geldik Colaba

Başbentte feriz beyin değilmi

Emretti Beyler konduk yanyana

Hacı ali’nin yurdu seylan değilmi

Colaba yerleştikten sonra ilk önce Tay ve Muvali adındaki Arap aşiretlerle savaşı ve galip gelirler.Ancak zamanla çeşitli nedenlerden dolayı Osmanlı’yı karşılarına alırlar. Osmanlı Devlet’i Türkmenlerin üzerine Abbas Paşa adında bir komutan ve ona bağlı askerle gönderir. Osmanlı’ya karşı koyamayan Türkmenler çok sayıda can kaybı vererek dağılırlar. Canlarını kurtarmak üzere Anadolu ve Suriye’nin iç bölgelerine doğru kaçıp yerleşirler. Bu durumu Mehmet Bey aşıdaki İskân türküsü ile dile getirmiş ve ağıt yakmıştır.

Mehmet Bey’im der belim büküldü.

Gözüm yaşı sineme döküldü.

Dağıldı aşiretim bendim söküldü.

Dağıttın Colabı seb abbas paşa.

Yalnız burada dikkatinizi çekeceğim bir husu var. Colap Abbas paşa dağıtılmazdan önce Feriz bey yanına 37000 haneyi alarak (Aceme) irana göçmüştür. Göçmezden önce diğer oymak Beylerine gönderdiği şu mesaj;

Feriz Bey’den Muslu beye selam

Gelin bu ellerden göçelim dedi.

Ali Osman oğluna karşı durulmaz

Vakit varken arayı açalım dedi

Sanki Feriz Bey’in Aşiretin gelecekte başına gelecekleri tahmin ettiğini gösteriyor.

Bu acı olaylardan sonra diğer Türkmenler gibi Colabı terk etmek zorunda kalan Şarkevliler günümüzde yaşadığımız bölgeye zaman içinde yerleşmişler ve halada bu bölgede yaşamaktadırlar.

Şunu özellikle Belirtelim Bizler Şarkevi adını Colap’ta nehrin şark tarafına doğru yerleştiğimiz için almışız.

Şarkevlilerde İnanç

Şarkevliler, Horasan’dan bu yana Alevi-İslam inancını günümüzde de sürdürmektedirler. Hala cem evlerinde  cem düzenlerler. Evli olan çiftlerin genelde musahibi (Yol kardeşi) vardır. Her türlü inançsal baskıya karşın bu erkanın devam ettirilmesinde; “Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan” felsefesini yüreğine kazımış atalarımızın payı olduğu kadar. Şarkevliler ile içiçe yaşayan  Kolu açık Hacım Sultan ve Baba Kaygusuz  ocaklarının da büyük payları vardır. Nitekim 19. Yüzyılın başında yaşamış ve Hakkın rahmetine kavuşmuş Zülfikar (Kolu Açık Sultan Ocağı’nın dedesi halk arasında Zılfar dede olarak bilinir) dede bu görüşün en büyük kanıtlarındandır; çünkü Zülfikar Dede o zamanın şartlarında dahi talipleri ile beraber erkanı devam ettirmiş,cem yürütmüş ve yeni yetişen nesillere Alevi-Kültür inancını aşılamıştır. Günümüzde dahi tüm Şarevliler Zülfikar Dede’nin ismi anıldığında saygıyla bahseder ve derin muhabbet beslerler.

Not:Kültürümüzden kısa bir derleme